Một mã xác thực đã được gửi đến số điện thoại
Sau khi em bé chào đời, mẹ bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới: cơ thể cần thời gian hồi phục, lịch sinh hoạt đảo lộn, giấc ngủ bị chia nhỏ và mọi sự chú ý dường như đều dành cho em bé.
Trong quan niệm ở cữ, mẹ thường được nhắc phải kiêng cữ nhiều thứ để cơ thể nhanh hồi phục. Tuy nhiên, ở cữ không nên chỉ xoay quanh chuyện ăn gì, kiêng gì hay làm gì để nhanh khỏe, mà còn cần quan tâm đến cảm xúc và sức khỏe tinh thần của mẹ.
WHO cho biết các vấn đề sức khỏe tâm thần, chủ yếu là trầm cảm, có thể xuất hiện trong thai kỳ và sau sinh; thiếu sự hỗ trợ xã hội cũng là một trong những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ. WHO cũng khuyến nghị các can thiệp tâm lý – xã hội trong giai đoạn trước và sau sinh nhằm phòng ngừa trầm cảm và lo âu sau sinh. (World Health Organization)
Vì vậy, thay vì cố gắng trở thành một “mẹ bỉm hoàn hảo”, mẹ có thể bắt đầu từ 5 điều đơn giản dưới đây.
Một trong những điều mẹ cần học ngay từ những ngày đầu ở cữ là: biết nhờ người khác giúp đỡ không có nghĩa là mẹ yếu đuối.
Sau sinh, mẹ vừa cần hồi phục vừa chăm em bé. Nếu phải tự mình lo từ việc cho con bú, thay tã, ru con, tắm cho bé đến nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa, giặt giũ…, mẹ rất dễ rơi vào trạng thái quá tải.
WHO nhấn mạnh một trải nghiệm hậu sản tích cực cần có thông tin, sự trấn an và hỗ trợ phù hợp cho phụ nữ, em bé, bạn đời và gia đình.
Thay vì nói: “Mọi người giúp mẹ với.”
Hãy giao những việc cụ thể:
Chồng phụ trách thay tã hoặc ru bé vào một số cữ.
Ông bà hỗ trợ chuẩn bị bữa ăn.
Người thân phụ giúp giặt quần áo, dọn nhà.
Nhờ người trông bé một lúc để mẹ được tắm, ăn hoặc nghỉ.
Nếu có điều kiện, có thể thuê người hỗ trợ việc nhà trong giai đoạn đầu.
Mẹ không cần phải tự tay làm mọi thứ mới là một người mẹ tốt.
“Ngủ khi con ngủ” là lời khuyên quen thuộc nhưng thực tế không phải lúc nào cũng dễ thực hiện.
Em bé có thể thức nhiều lần trong đêm, trong khi mẹ còn phải hồi phục sau sinh. Việc thiếu ngủ kéo dài có thể khiến mẹ mệt mỏi, cáu gắt và khó đối phó với những áp lực hàng ngày.
NHS cũng liệt kê thiếu ngủ, căng thẳng khi chăm em bé và thiếu hỗ trợ xã hội trong số những yếu tố có thể liên quan đến trầm cảm sau sinh; đồng thời khuyến nghị mẹ cố gắng nghỉ ngơi và ngủ càng nhiều càng tốt. (nhs.uk)
Hãy ưu tiên những khoảng nghỉ có thể thực hiện được:
Nếu có người hỗ trợ, tranh thủ ngủ một giấc thay vì làm việc nhà.
Chia ca chăm bé với bạn đời nếu điều kiện cho phép.
Khi bé ngủ, mẹ có thể lựa chọn ngủ hoặc nghỉ thay vì luôn tranh thủ dọn dẹp.
Hạn chế nhận quá nhiều khách trong những ngày đầu nếu điều đó khiến mẹ mệt mỏi.
Nếu đêm trước ngủ quá ít, hãy chủ động nhờ người thân hỗ trợ vào ban ngày.
Một căn nhà chưa kịp gọn không đáng lo bằng một người mẹ kiệt sức.
Mẹ sau sinh cần ưu tiên nghỉ ngơi hiệu quả (Ảnh: sưu tầm)
Ở cữ có thể giúp mẹ có thời gian nghỉ ngơi và hồi phục, nhưng những quy tắc quá khắt khe đôi khi lại khiến mẹ cảm thấy bị bó buộc.
Mẹ có thể tham khảo lời khuyên từ người lớn trong gia đình nhưng cũng nên dựa trên hướng dẫn y tế và tình trạng sức khỏe thực tế của mình.
Quan trọng là mẹ không nên cảm thấy:
Ăn gì cũng phải xin phép.
Không được nói ra cảm xúc của mình.
Không được gặp ai.
Không được bước ra ngoài dù bác sĩ cho phép vận động.
Phải chịu đựng đau đớn vì “sau sinh ai cũng vậy”.
Phải chăm con theo một khuôn mẫu duy nhất.
WHO xem chăm sóc hậu sản là quá trình cần hỗ trợ cả sức khỏe thể chất và tinh thần của mẹ, đồng thời khuyến khích sự tham gia và hỗ trợ của bạn đời, gia đình. (World Health Organization)
Thay vì đặt ra hàng chục điều “phải kiêng”, gia đình có thể cùng mẹ tập trung vào những điều thiết thực hơn:
Ăn đủ – ngủ đủ – giữ vệ sinh – chăm sóc vết thương nếu có – vận động phù hợp – theo dõi sức khỏe – và quan tâm đến cảm xúc của mẹ.
Sau sinh, mẹ có thể cảm thấy cả ngày của mình chỉ xoay quanh em bé.
Cho con bú. Thay tã. Ru con ngủ. Giặt đồ. Hút sữa. Rửa bình. Rồi lại bắt đầu một vòng mới.
Vì vậy, hãy cố gắng dành một khoảng thời gian nhỏ mỗi ngày chỉ để làm điều khiến mẹ cảm thấy dễ chịu.
Không nhất thiết phải là một hoạt động lớn.
Có thể chỉ là:
Tắm nước ấm.
Skincare 5 phút.
Uống một ly nước hoặc một cốc sữa trong yên tĩnh.
Nghe vài bài hát yêu thích.
Đọc vài trang sách.
Xem một chương trình mẹ yêu thích.
Ra ban công hít thở không khí.
Đi bộ nhẹ nếu sức khỏe cho phép.
Nhắn tin trò chuyện với một người bạn.
NHS cũng khuyến nghị người mẹ sau sinh cố gắng duy trì những hoạt động mình yêu thích, dù chỉ là những điều rất nhỏ, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ từ người thân hoặc nhóm hỗ trợ khi cần. Chăm sóc bản thân không phải là ích kỷ. Đó là một phần của chăm sóc mẹ sau sinh.
Mẹ sau sinh hoạt động thư giãn để tránh stress (Ảnh: sưu tầm)
Đây có lẽ là điều quan trọng nhất.
Có những ngày mẹ buồn, dễ khóc, mệt mỏi hoặc cáu gắt. Những thay đổi cảm xúc nhẹ trong những ngày đầu sau sinh có thể khá phổ biến và thường được gọi là “baby blues”, thường cải thiện trong khoảng 2 tuần.
Nhưng nếu cảm giác buồn bã, lo âu hoặc tuyệt vọng kéo dài, trở nên nghiêm trọng hoặc khiến mẹ khó chăm sóc bản thân và em bé, mẹ nên tìm sự hỗ trợ chuyên môn. NHS lưu ý trầm cảm sau sinh có thể xuất hiện ngay sau sinh hoặc trong năm đầu sau sinh.
Mẹ có thể cần được hỗ trợ nếu thường xuyên:
Buồn bã hoặc trống rỗng.
Không còn hứng thú với những điều trước đây từng yêu thích.
Cảm thấy vô vọng hoặc mình không thể tiếp tục.
Lo lắng, sợ hãi hoặc bồn chồn quá mức.
Cảm thấy mình là một người mẹ tồi hoặc thường xuyên tự trách bản thân.
Khó ngủ ngay cả khi đã có thời gian để nghỉ.
Khó tập trung hoặc đưa ra quyết định.
Cảm thấy khó gắn kết với em bé.
Có suy nghĩ làm tổn thương bản thân hoặc em bé.
Không cần đợi đến khi có tất cả các dấu hiệu trên mới tìm kiếm sự giúp đỡ.
Nếu mẹ nhận thấy mình đang không ổn, hãy nói với chồng, người thân, bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần.
Trầm cảm sau sinh có thể điều trị được và việc tìm kiếm sự giúp đỡ càng sớm càng tốt có thể giúp mẹ nhận được hỗ trợ phù hợp.
Sức khỏe tinh thần của mẹ không chỉ là trách nhiệm của riêng mẹ.
Chủ động hỏi: “Hôm nay em thấy thế nào?”
Chia sẻ việc chăm con thay vì chờ mẹ nhờ.
Cho mẹ thời gian ngủ và nghỉ.
Không so sánh mẹ với những người phụ nữ khác.
Lắng nghe thay vì ngay lập tức đưa ra lời khuyên.
Đưa mẹ đi khám khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường.
Hỗ trợ việc nhà.
Chuẩn bị những bữa ăn phù hợp.
Giúp chăm bé để mẹ có thời gian nghỉ.
Hạn chế những lời nhận xét khiến mẹ cảm thấy có lỗi.
Tôn trọng cách chăm sóc con mà mẹ và bác sĩ đã thống nhất.
Hỏi mẹ cần gì thay vì mặc định rằng “mẹ mới sinh thì cứ phải như thế này”.
Đôi khi điều mẹ cần nhất không phải một lời khuyên, mà chỉ là một người nói: “Để mẹ nghỉ một chút, việc này để mọi người lo.”
| Baby blues | Trầm cảm sau sinh |
|---|---|
| Thường xuất hiện trong những ngày đầu sau sinh | Có thể xuất hiện sau sinh và trong năm đầu |
| Dễ khóc, nhạy cảm, thay đổi cảm xúc | Buồn bã, tuyệt vọng hoặc mất hứng thú kéo dài |
| Thường nhẹ và cải thiện trong khoảng 2 tuần | Có thể kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng |
| Mẹ vẫn có thể thực hiện các hoạt động thường ngày | Có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt và khả năng chăm sóc bản thân |
| Thường có thể cải thiện với nghỉ ngơi và hỗ trợ | Cần được đánh giá và hỗ trợ chuyên môn khi nghi ngờ |
NHS khuyến nghị mẹ tìm kiếm sự hỗ trợ nếu các triệu chứng kéo dài hơn 2 tuần, trở nên nặng hơn hoặc mẹ cảm thấy khó đối phó.
Ở cữ không phải là khoảng thời gian mẹ phải một mình chịu đựng mọi vất vả để trở thành một người mẹ tốt.
Một giai đoạn hậu sản tích cực nên giúp mẹ có thời gian hồi phục, được ăn uống và nghỉ ngơi phù hợp, được chia sẻ việc chăm con và quan trọng nhất là được lắng nghe về cảm xúc của mình.
5 điều mẹ có thể ghi nhớ là:
Đừng ôm đồm – ưu tiên nghỉ ngơi – đừng để những quy tắc ở cữ gây áp lực – dành thời gian cho bản thân – và nói ra khi mẹ cần giúp đỡ.
Không phải cứ buồn sau sinh là trầm cảm, nhưng cũng không nên xem nhẹ những cảm xúc kéo dài hoặc ngày càng nặng hơn. Mẹ được chăm sóc tốt thì mẹ mới có thêm sức để chăm sóc em bé. WHO cũng khuyến nghị hỗ trợ tâm lý – xã hội và xây dựng mạng lưới hỗ trợ trong giai đoạn trước và sau sinh nhằm góp phần phòng ngừa trầm cảm và lo âu sau sinh.
Lưu ý: Bài viết mang tính cung cấp thông tin, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu mẹ có dấu hiệu trầm cảm sau sinh hoặc có suy nghĩ làm hại bản thân/em bé, hãy tìm kiếm hỗ trợ y tế càng sớm càng tốt.
Mẹ tham khảo thêm:
