Mã xác thực đã gửi đến ZALO của số điện thoại:
Sau hành trình mang thai và vượt cạn, cơ thể mẹ cần thời gian để hồi phục. Dù sinh thường hay sinh mổ, mẹ đều có thể trải qua những thay đổi như đau nhức, mệt mỏi, sản dịch, căng tức ngực, táo bón hoặc khó ngủ. Đây là giai đoạn mẹ cần được nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ và nhận được sự hỗ trợ từ gia đình.
Tuy nhiên, chăm sóc sau sinh không có nghĩa là phải kiêng khem quá mức hay nằm bất động trong nhiều tuần. Một số quan niệm ở cữ truyền thống chưa thực sự phù hợp với khuyến nghị chăm sóc sức khỏe hiện nay.
Trong bài viết này, Góc Làm Mẹ tổng hợp 15 điều mẹ sau sinh nên biết để hỗ trợ cơ thể phục hồi tốt hơn, từ nghỉ ngơi, vận động, ăn uống đến vệ sinh cá nhân và chăm sóc vết thương. Mẹ hãy tham khảo và điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe cũng như hướng dẫn của bác sĩ nhé!
Sau sinh, tử cung cần thời gian co hồi, nội tiết tố thay đổi và các mô bị tổn thương trong quá trình sinh nở cần được chữa lành. Vì vậy, mẹ không nên vội vàng quay lại nhịp sinh hoạt hay công việc như trước.
Nhiều gia đình thường nhắc đến mốc ở cữ 42 ngày hoặc khoảng 6 tuần. Đây là khoảng thời gian tham khảo thường được sử dụng trong chăm sóc hậu sản, nhưng không có nghĩa tất cả mẹ đều hồi phục hoàn toàn sau đúng 42 ngày.
Với mẹ sinh mổ, quá trình hồi phục có thể kéo dài hơn do cần chăm sóc vết mổ và phục hồi sau phẫu thuật. Một số hoạt động như tập luyện cường độ cao, mang vác nặng hoặc lái xe có thể cần trì hoãn theo hướng dẫn của bác sĩ.
Mẹ nên:
Tranh thủ nghỉ ngơi khi em bé ngủ nếu có thể.
Nhờ người thân hỗ trợ việc nhà và chăm sóc bé.
Không cố gắng làm mọi việc khi cơ thể còn đau hoặc mệt.
Tái khám hậu sản theo lịch hẹn, không tự cho rằng mình đã hồi phục hoàn toàn chỉ vì đã qua 6 tuần.
Hãy nhớ rằng mỗi mẹ có tốc độ hồi phục khác nhau. Mẹ không cần so sánh mình với bất kỳ ai.
Sau sinh, cơ bụng và sàn chậu vẫn đang trong quá trình phục hồi. Việc thường xuyên mang vác vật nặng, cúi người hoặc gắng sức có thể khiến mẹ đau nhiều hơn và gây áp lực lên vùng bụng, vùng chậu.
Đặc biệt, mẹ sinh mổ cần thận trọng với các hoạt động làm căng vùng vết mổ. Mẹ sinh thường có khâu tầng sinh môn cũng nên tránh những động tác khiến vùng đáy chậu bị kéo căng hoặc đau tức.
Mẹ có thể lưu ý:
Hạn chế bê xách đồ nặng, xô nước hoặc giỏ quần áo.
Khi cần nhấc em bé, hãy đưa bé sát người và tránh xoay vặn thân mình đột ngột.
Nhờ người thân hỗ trợ khi cần di chuyển đồ đạc hoặc làm việc nhà.
Dừng hoạt động nếu cảm thấy đau tăng, chóng mặt hoặc ra máu nhiều hơn.
Không có một mức cân nặng an toàn áp dụng cho tất cả sản phụ. Mẹ nên hỏi bác sĩ về giới hạn vận động phù hợp, nhất là sau sinh mổ hoặc sinh có biến chứng.
Sau sinh, mẹ có thể muốn nằm nghỉ hoàn toàn để tránh đau. Tuy nhiên, nằm bất động quá lâu không phải lúc nào cũng có lợi. Vận động nhẹ nhàng theo hướng dẫn của nhân viên y tế giúp máu lưu thông và góp phần giảm nguy cơ hình thành cục máu đông.
Với mẹ sinh thường không có biến chứng, việc đi lại nhẹ nhàng có thể bắt đầu khi cảm thấy đủ sức. Với mẹ sinh mổ, nhân viên y tế thường khuyến khích ngồi dậy và đi lại sớm khi tình trạng ổn định, có người hỗ trợ nếu cần.
Mẹ hãy bắt đầu từ những việc đơn giản:
Cử động bàn chân, cổ chân khi còn nằm nghỉ.
Ngồi dậy và đứng lên từ từ, tránh thay đổi tư thế đột ngột.
Đi vài bước trong phòng khi được nhân viên y tế cho phép.
Tăng dần thời gian đi lại theo sức khỏe, không cố gắng khi cơ thể mệt.
Mẹ không cần ép mình phải đi lại ngay trong một mốc giờ cố định. Thời điểm vận động phụ thuộc vào tình trạng sau sinh, thuốc gây tê hoặc gây mê và chỉ định của bác sĩ.
Những ngày đầu sau sinh, cơ thể mẹ thường tiết sữa non. Sữa non có thể có màu vàng nhạt, vàng đậm hoặc trắng trong, lượng tiết ra thường ít nhưng giàu dưỡng chất và kháng thể.
Sau đó, lượng sữa thường tăng dần khi quá trình tạo sữa chuyển sang giai đoạn tiết sữa nhiều hơn. Thời điểm này không giống nhau ở tất cả các mẹ.
Vì vậy, mẹ không nên vội kết luận mình thiếu sữa chỉ vì chưa thấy ngực căng hoặc chưa hút được nhiều sữa trong những ngày đầu.
Để hỗ trợ quá trình tạo sữa, mẹ có thể:
Cho bé bú sớm và thường xuyên nếu mẹ và bé ổn định.
Đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng cách.
Cho bé bú theo nhu cầu và theo dõi dấu hiệu bé bú đủ.
Nhờ nhân viên y tế hoặc chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ hỗ trợ nếu bé bú khó.
Nếu bé bú kém, ít tã ướt, lừ đừ, có dấu hiệu mất nước hoặc mẹ lo lắng về lượng sữa, hãy liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá. Không nên tự ý cho bé uống thêm nước hoặc các loại nước khác thay sữa mẹ.
Ảnh: sưu tầm
Nước tham gia vào nhiều hoạt động của cơ thể, giúp duy trì tuần hoàn và hỗ trợ tiêu hóa. Với mẹ đang cho con bú, nhu cầu nước có thể tăng lên do cơ thể sử dụng thêm chất lỏng để tạo sữa.
Mẹ có thể uống nước lọc, nước ấm hoặc các loại đồ uống phù hợp với chế độ ăn hằng ngày. Nước ấm có thể tạo cảm giác dễ chịu, nhưng không bắt buộc phải uống nước nóng mới có sữa.
Một vài thói quen nhỏ mẹ có thể áp dụng:
Đặt bình nước ở nơi thuận tiện để uống trong ngày.
Uống khi cảm thấy khát và bổ sung nước cùng các bữa ăn.
Tăng thực phẩm giàu nước như canh, rau và trái cây.
Hạn chế đồ uống quá nhiều đường.
Mẹ không cần cố uống thật nhiều nước vượt quá nhu cầu. Hãy chú ý cảm giác khát, màu nước tiểu và tình trạng sức khỏe để điều chỉnh phù hợp.
Sau sinh, mẹ thường có sản dịch trong một khoảng thời gian. Sản dịch là dịch tiết từ tử cung, gồm máu, chất nhầy và mô niêm mạc còn lại sau quá trình sinh nở.
Trong những ngày đầu, sản dịch thường có màu đỏ, sau đó có thể chuyển dần sang nâu, hồng nhạt hoặc vàng trắng. Lượng sản dịch và thời gian ra sản dịch ở mỗi người có thể khác nhau.
Mẹ nên chuẩn bị:
Băng vệ sinh sản phụ hoặc băng vệ sinh có khả năng thấm hút tốt.
Quần lót cotton mềm mại, thoáng khí.
Quần lót dùng một lần nếu cảm thấy tiện lợi.
Quần áo rộng rãi, dễ thay và không gây cọ xát.
Mẹ nên thay băng thường xuyên, rửa tay trước và sau khi thay, đồng thời tránh sử dụng tampon hoặc cốc nguyệt san trong giai đoạn hậu sản nếu chưa được bác sĩ cho phép.
Nếu sản dịch đột ngột ra rất nhiều, tăng lên rõ rệt, có cục máu đông lớn hoặc kèm mùi hôi, sốt, đau bụng, mẹ cần đi khám sớm.
Sau sinh, mẹ vẫn cần vệ sinh cơ thể để cảm thấy thoải mái và hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn. Nếu sức khỏe ổn định, mẹ sinh thường có thể tắm vòi sen hoặc tắm nhanh theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Với mẹ sinh mổ, việc tắm cần tuân theo hướng dẫn chăm sóc vết mổ. Thông thường, mẹ có thể được hướng dẫn tắm vòi sen và nhẹ nhàng làm sạch vùng vết mổ, sau đó thấm khô. Không nên tự ý ngâm mình trong bồn tắm hoặc hồ bơi khi vết thương chưa lành và chưa được bác sĩ cho phép.
Một số lưu ý khi tắm:
Sử dụng nước có nhiệt độ dễ chịu.
Tránh tắm ở nơi quá lạnh hoặc có nguy cơ trơn trượt.
Không chà xát mạnh lên vùng vết khâu hoặc vết mổ.
Giữ vùng vết thương sạch và khô theo hướng dẫn.
Nhờ người thân hỗ trợ nếu mẹ còn yếu hoặc chóng mặt.
Mẹ không cần kiêng tắm chỉ vì đang trong thời gian ở cữ. Điều quan trọng là vệ sinh an toàn và phù hợp với tình trạng hồi phục.
Quan niệm sau sinh phải kiêng gội đầu trong nhiều tuần có thể khiến mẹ cảm thấy khó chịu, nhất là khi cơ thể ra nhiều mồ hôi hoặc thường xuyên phải chăm sóc em bé.
Nếu sức khỏe ổn định, mẹ có thể gội đầu khi cảm thấy sẵn sàng. Mẹ nên chọn thời điểm thuận tiện, sử dụng nước ấm vừa phải nếu thích và tránh để cơ thể bị lạnh hoặc quá mệt.
Mẹ có thể thực hiện như sau:
Gội đầu ở nơi kín gió, có nhiệt độ dễ chịu.
Không cúi hoặc giữ tư thế quá lâu nếu còn đau vết mổ.
Lau tóc bằng khăn sạch sau khi gội.
Sấy khô tóc ở mức nhiệt vừa phải nếu tóc còn ướt và mẹ cảm thấy lạnh.
Không có bằng chứng cho thấy việc gội đầu đúng cách sau sinh sẽ làm mẹ mất sữa hoặc gây hậu sản. Mẹ chỉ cần chú ý sự thoải mái và an toàn của bản thân.
Nghỉ ngơi rất cần thiết, nhưng nằm bất động trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, đặc biệt khi mẹ vừa trải qua phẫu thuật hoặc có thêm yếu tố nguy cơ.
Nếu bác sĩ không yêu cầu hạn chế vận động, mẹ nên kết hợp nghỉ ngơi với những khoảng đi lại nhẹ nhàng.
Ví dụ:
Thay đổi tư thế sau một khoảng thời gian nằm lâu.
Cử động cổ chân và bàn chân khi nằm.
Đi lại quãng ngắn trong nhà khi đủ sức.
Nhờ người thân hỗ trợ khi đứng lên hoặc di chuyển nếu còn yếu.
Nếu một bên chân sưng, nóng, đỏ hoặc đau bất thường, mẹ cần được kiểm tra y tế ngay. Nếu xuất hiện đau ngực, khó thở đột ngột hoặc ngất, hãy gọi cấp cứu.
Ảnh: sưu tầm
Nước táo đỏ, kỷ tử hoặc các loại nước ấm thường được nhiều gia đình chuẩn bị cho mẹ trong thời gian ở cữ. Nếu mẹ thích và không có chống chỉ định, có thể sử dụng với lượng vừa phải như một phần của chế độ ăn uống đa dạng.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định nước táo đỏ hay kỷ tử giúp mẹ phục hồi nhanh hoặc làm tăng tiết sữa rõ rệt. Những thức uống này không thể thay thế nước lọc, bữa ăn đầy đủ hay việc cho bé bú đúng cách.
Mẹ nên lưu ý:
Ưu tiên nước lọc và các loại đồ uống ít đường.
Không uống quá nhiều nước thảo mộc hoặc các sản phẩm có thành phần không rõ ràng.
Tham khảo ý kiến bác sĩ nếu đang dùng thuốc, có bệnh nền hoặc tiền sử dị ứng.
Không sử dụng các loại trà, thuốc lợi sữa không rõ nguồn gốc.
Điều quan trọng nhất vẫn là duy trì chế độ ăn uống cân bằng và uống đủ nước theo nhu cầu.
Táo bón là vấn đề khá thường gặp ở mẹ sau sinh. Tình trạng này có thể liên quan đến thay đổi nội tiết, ít vận động, uống chưa đủ nước, chế độ ăn thiếu chất xơ, đau vùng tầng sinh môn hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc.
Mẹ có thể cảm thấy ngại đi vệ sinh vì sợ đau hoặc sợ ảnh hưởng đến vết khâu. Tuy nhiên, việc nhịn đi ngoài và rặn mạnh có thể khiến tình trạng táo bón khó chịu hơn.
Để hỗ trợ tiêu hóa, mẹ nên:
Ăn rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
Uống đủ nước trong ngày.
Đi lại nhẹ nhàng khi sức khỏe cho phép.
Tập thói quen đi vệ sinh khi có nhu cầu.
Tránh rặn quá mạnh.
Nếu táo bón kéo dài, đau bụng nhiều, chướng bụng hoặc đi ngoài ra máu, mẹ nên trao đổi với bác sĩ. Một số thuốc làm mềm phân hoặc nhuận tràng có thể phù hợp trong giai đoạn cho con bú, nhưng cần được nhân viên y tế tư vấn.
Sau một ngày chăm sóc em bé, mẹ có thể cảm thấy mỏi chân và căng thẳng. Ngâm chân bằng nước ấm trong thời gian ngắn có thể giúp mẹ thư giãn và dễ chịu hơn.
Tuy nhiên, đây là biện pháp thư giãn, không phải phương pháp bắt buộc hay đã được chứng minh giúp tử cung co hồi, tăng tiết sữa hoặc đẩy nhanh quá trình phục hồi sau sinh.
Nếu muốn ngâm chân, mẹ nên:
Dùng nước ấm vừa phải, không dùng nước quá nóng.
Ngâm trong thời gian ngắn và dừng lại nếu thấy khó chịu.
Lau khô chân sau khi ngâm để tránh trơn trượt.
Không ngâm chân khi đang chóng mặt, quá mệt hoặc có vết thương ở chân.
Mẹ bị tiểu đường, giảm cảm giác ở bàn chân hoặc có vấn đề tuần hoàn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng để tránh bỏng hoặc tổn thương da.
Nhiều mẹ mong muốn vòng bụng nhanh chóng trở lại như trước khi mang thai nên tìm đến gen bụng hoặc đai nịt bụng ngay sau sinh.
Thực tế, cơ bụng, da và các mô liên kết cần thời gian để phục hồi. Nịt bụng quá chặt hoặc sử dụng quá sớm khi còn đau, sưng, khó thở hay có vết mổ chưa lành có thể khiến mẹ khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Nếu muốn sử dụng đai hỗ trợ, mẹ nên:
Hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng về thời điểm phù hợp.
Chọn sản phẩm có kích thước vừa vặn, không siết quá chặt.
Không sử dụng đai để ép bụng hoặc giảm cân cấp tốc.
Ngừng sử dụng nếu thấy đau, tê, khó thở hoặc tăng áp lực vùng chậu.
Đặc biệt, mẹ sinh mổ cần hỏi bác sĩ trước khi dùng đai để tránh gây cọ xát hoặc chèn ép vùng vết thương.
Mẹ cũng nên nhớ rằng nịt bụng không thay thế được chế độ dinh dưỡng, vận động phù hợp và phục hồi cơ sàn chậu.
Sau sinh, cơ thể mẹ cần năng lượng và dưỡng chất để phục hồi mô, tạo máu và hỗ trợ quá trình tiết sữa. Vì vậy, mẹ không nên ăn kiêng quá mức hoặc chỉ ăn một vài món theo quan niệm truyền thống.
Một chế độ ăn đa dạng có thể bao gồm:
Thực phẩm giàu đạm: thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ và các loại đậu.
Rau xanh và trái cây: cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ.
Thực phẩm giàu sắt: thịt đỏ, cá, trứng, các loại đậu và rau xanh đậm.
Nguồn chất béo tốt: cá, quả bơ, các loại hạt và dầu thực vật phù hợp.
Thực phẩm giàu canxi: sữa, sữa chua, phô mai hoặc các nguồn thay thế phù hợp.
Mẹ nên ăn đủ bữa, thay đổi món để tránh thiếu hụt dưỡng chất. Nếu bị thiếu máu, có bệnh lý nền hoặc được kê viên sắt, canxi và vitamin sau sinh, mẹ hãy dùng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Với mẹ đang cho con bú, không cần áp dụng chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt nếu không có chỉ định y tế. Một chế độ ăn cân bằng sẽ tốt hơn việc cố gắng sử dụng thật nhiều một món ăn được truyền miệng là lợi sữa.
Ảnh: sưu tầm
Với mẹ sinh thường có rạch hoặc khâu tầng sinh môn, vùng đáy chậu có thể đau, sưng và khó chịu trong những ngày đầu. Việc vệ sinh đúng cách giúp mẹ dễ chịu hơn và hạn chế nguy cơ nhiễm trùng.
Mẹ có thể chăm sóc vùng khâu bằng cách:
Rửa tay trước và sau khi vệ sinh hoặc thay băng.
Rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Lau khô nhẹ nhàng, không chà xát mạnh.
Thay băng vệ sinh thường xuyên.
Mặc quần lót thoáng khí, tránh quần quá chật.
Không tự ý bôi thuốc, lá cây hoặc dung dịch vệ sinh có chất sát khuẩn mạnh lên vết khâu.
Nếu vùng khâu đau tăng dần, sưng nóng, chảy dịch có mùi khó chịu, vết thương có dấu hiệu hở hoặc mẹ bị sốt, cần liên hệ cơ sở y tế để được kiểm tra.
Mẹ không cần cố chịu đau hoặc tự điều trị tại nhà khi có dấu hiệu bất thường.
Bên cạnh việc chăm sóc hằng ngày, mẹ cần nhận biết các dấu hiệu có thể liên quan đến biến chứng hậu sản. Hãy tìm kiếm trợ giúp y tế ngay nếu xuất hiện một trong những biểu hiện sau:
Chảy máu âm đạo rất nhiều, đột ngột tăng hoặc kèm choáng, ngất.
Sốt từ 38°C trở lên hoặc rét run.
Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần.
Sản dịch có mùi hôi bất thường.
Vết mổ hoặc vết khâu sưng đỏ, đau tăng, chảy mủ.
Một bên chân sưng, nóng, đỏ hoặc đau.
Đau ngực, khó thở đột ngột, tim đập nhanh bất thường.
Đau đầu dữ dội, nhìn mờ hoặc co giật.
Buồn bã, tuyệt vọng kéo dài, có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé.
Đặc biệt, khó thở, đau ngực, co giật, ngất hoặc chảy máu ồ ạt là những tình huống cần cấp cứu, không nên chờ đến lịch tái khám.
Phục hồi sau sinh là một hành trình cần thời gian, sự kiên nhẫn và chăm sóc đúng cách. Mẹ không cần phải thực hiện thật nhiều phương pháp cùng lúc, cũng không cần ép bản thân tuân theo những quy tắc ở cữ cứng nhắc.
Hãy bắt đầu từ những điều đơn giản: nghỉ ngơi đủ, ăn uống đa dạng, uống nước theo nhu cầu, vận động nhẹ nhàng khi được phép và giữ vệ sinh vết thương đúng hướng dẫn. Đừng ngại nhờ người thân hỗ trợ để có thêm thời gian chăm sóc chính mình.
Mẹ khỏe mạnh và được chăm sóc tốt cũng chính là nền tảng để đồng hành cùng em bé trong những tháng đầu đời. Hãy yêu thương bản thân và cho cơ thể đủ thời gian để hồi phục nhé!
Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Mẹ sinh mổ, sinh có biến chứng, có bệnh nền hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường cần được tư vấn riêng bởi nhân viên y tế.
