Mã xác thực đã gửi đến ZALO của số điện thoại:
Trong những năm đầu đời, trẻ trải qua rất nhiều thay đổi về thể chất, giác quan, nhận thức và cảm xúc. Có những ngày con vui vẻ, dễ chịu, nhưng cũng có lúc bỗng nhiên quấy khóc nhiều hơn, ngủ không ngon, bám mẹ hoặc khó thích nghi với những thay đổi xung quanh.
Nhiều bố mẹ gọi đây là tuần khủng hoảng của trẻ (Wonder Weeks) – những giai đoạn trẻ có thể trở nên nhạy cảm hơn khi học cách cảm nhận và khám phá thế giới theo một cách mới.
Theo cách phân chia thường được nhắc đến trong tài liệu Wonder Weeks, một số mốc đáng chú ý trong năm đầu đời gồm tuần thứ 5, 8, 12, 19, 26 và 37. Tuy nhiên, đây chỉ là các mốc tham khảo, không phải lịch phát triển cố định hay quy luật mà mọi em bé đều trải qua giống nhau.
Hiểu được những thay đổi của con sẽ giúp bố mẹ bớt lo lắng, kiên nhẫn hơn và biết cách hỗ trợ trẻ phù hợp trong từng giai đoạn.
Khoảng tuần thứ 5 sau sinh, trẻ dần thích nghi hơn với môi trường bên ngoài bụng mẹ. Các giác quan tiếp tục phát triển, giúp con chú ý nhiều hơn đến ánh sáng, âm thanh, khuôn mặt và những chuyển động xung quanh.
Bố mẹ có thể nhận thấy con bắt đầu nhìn chăm chú vào khuôn mặt người thân, phản ứng rõ hơn với âm thanh hoặc có những biểu hiện mới như giật mình, quấy khóc khi môi trường quá ồn ào.
Một số bé có thể khó vào giấc, muốn được bế nhiều hơn hoặc cần người lớn hỗ trợ để bình tĩnh.
Bố mẹ nên làm gì?
Giữ môi trường sinh hoạt yên tĩnh, ánh sáng dịu nhẹ, tránh quá nhiều tiếng động đột ngột.
Thường xuyên ôm ấp, trò chuyện nhẹ nhàng và nhìn vào mắt con khi tương tác.
Đáp ứng nhu cầu bú, ngủ và thay tã theo tín hiệu của trẻ.
Duy trì trình tự sinh hoạt đơn giản để con dần quen với nhịp ngày và đêm.
Cho trẻ nghỉ ngơi khi có dấu hiệu mệt hoặc quá tải với các kích thích xung quanh.
Ở giai đoạn này, điều trẻ cần nhất vẫn là cảm giác an toàn và sự chăm sóc nhất quán từ người thân.
Khoảng tuần thứ 8, trẻ có thể chú ý nhiều hơn đến những hình ảnh, âm thanh và khuôn mặt quen thuộc. Con bắt đầu phản ứng rõ hơn khi được bố mẹ trò chuyện, mỉm cười hoặc chơi cùng.
Một số bé thích nhìn khuôn mặt người thân, chăm chú theo dõi đồ vật trước mắt hoặc tạo ra những âm thanh nhỏ để tương tác. Tuy nhiên, trẻ cũng có thể nhạy cảm hơn với tiếng động, dễ mất tập trung khi buồn ngủ hoặc khó chịu khi quá mệt.
Bố mẹ nên làm gì?
Thường xuyên trò chuyện, mỉm cười và giao tiếp bằng ánh mắt với con.
Cho trẻ quan sát đồ chơi có màu sắc tương phản, hình ảnh đơn giản và an toàn.
Đưa đồ vật vào khoảng cách phù hợp để trẻ có thể nhìn và theo dõi.
Không cần liên tục tạo tiếng động hoặc thay đổi đồ chơi để thu hút sự chú ý của trẻ.
Quan sát dấu hiệu mệt mỏi như quay mặt đi, ngáp, dụi mắt hoặc cáu kỉnh để cho con nghỉ ngơi.
Những tương tác đơn giản như gọi tên con, mỉm cười và đáp lại tiếng ê a sẽ giúp trẻ có thêm cơ hội luyện tập khả năng giao tiếp.
Ảnh: sưu tầm
Khoảng tuần thứ 12, nhiều em bé bắt đầu kiểm soát đầu, cổ, tay và chân tốt hơn. Con có thể chú ý đến bàn tay của mình, đưa tay lên miệng, vung tay khi nhìn thấy đồ chơi hoặc thích quan sát những vật đang chuyển động.
Đây cũng là giai đoạn trẻ có thể tạo ra nhiều âm thanh hơn, phản ứng với giọng nói của bố mẹ và hào hứng khi được tương tác.
Một số bé có thể thay đổi thói quen ngủ, dễ bị phân tâm khi bú hoặc cần được hỗ trợ nhiều hơn để thư giãn.
Bố mẹ nên làm gì?
Cho trẻ nằm sấp khi thức và luôn có người lớn giám sát để hỗ trợ phát triển khả năng vận động.
Đặt đồ chơi an toàn ở vị trí phù hợp để khuyến khích con quan sát và với tay.
Trò chuyện, hát hoặc bắt chước âm thanh mà trẻ phát ra.
Cho con thời gian tự khám phá chuyển động của tay, chân và cơ thể.
Giảm bớt kích thích khi trẻ có dấu hiệu mệt hoặc khó chịu.
Bố mẹ không nên cố ép trẻ thực hiện những kỹ năng vận động mà con chưa sẵn sàng. Mỗi em bé có tốc độ phát triển riêng, vì vậy hãy khuyến khích con từng bước thay vì so sánh với trẻ khác.
Khoảng 4–5 tháng tuổi, trẻ ngày càng tò mò với môi trường xung quanh. Con có thể thích nhìn, với tay, cầm nắm và khám phá đồ vật bằng nhiều cách khác nhau.
Một số bé bắt đầu nhận ra rằng hành động của mình có thể tạo ra kết quả, chẳng hạn khi vung tay làm món đồ chơi chuyển động hoặc phát ra âm thanh.
Trẻ cũng có thể trở nên hiếu động hơn, dễ phân tâm khi bú hoặc khó chịu khi không được tương tác theo ý muốn. Giấc ngủ đôi khi cũng có những thay đổi khiến bố mẹ cảm thấy con khó chăm sóc hơn trước.
Bố mẹ nên làm gì?
Tạo không gian vui chơi an toàn, đủ rộng để con tự do cử động.
Cho trẻ tiếp xúc với đồ chơi phù hợp để cầm nắm, lắc nhẹ và quan sát.
Trò chuyện với con khi chơi, mô tả những gì đang diễn ra.
Duy trì thời gian ngủ và nghỉ ngơi tương đối ổn định.
Không ép trẻ ngồi, đứng hoặc thực hiện các kỹ năng vận động khi cơ thể chưa sẵn sàng.
Bố mẹ có thể chơi cùng con bằng những trò đơn giản như đưa đồ chơi trước mắt, chờ trẻ với tay hoặc nhẹ nhàng lắc xúc xắc. Những hoạt động này vừa giúp con khám phá, vừa tăng sự gắn kết giữa bố mẹ và trẻ.
Khoảng 6 tháng tuổi, trẻ ngày càng nhận biết rõ hơn về những người thân quen và môi trường xung quanh. Con có thể thích thú khi nhìn thấy bố mẹ, nhận ra giọng nói quen thuộc và phản ứng khi người chăm sóc rời khỏi tầm mắt.
Một số bé bắt đầu bám người thân nhiều hơn, khó chịu khi được người lạ bế hoặc cần bố mẹ trấn an khi ở trong môi trường mới.
Đây là những biểu hiện có thể xuất hiện trong quá trình phát triển nhận thức và gắn bó của trẻ. Tuy nhiên, không phải bé nào cũng có phản ứng giống nhau ở đúng tuần thứ 26.
Bố mẹ nên làm gì?
Duy trì những hoạt động quen thuộc như trò chuyện, chơi đùa và đọc sách tranh cùng con.
Cho trẻ làm quen với người mới từ từ, không ép con phải tương tác khi chưa thoải mái.
Khi cần rời đi, hãy nhẹ nhàng nói với con và để người chăm sóc quen thuộc tiếp tục hỗ trợ.
Có thể chơi trò ú òa để trẻ dần làm quen với việc người hoặc đồ vật tạm thời biến mất khỏi tầm nhìn.
Trấn an con khi trẻ lo lắng, thay vì cố tình để con khóc kéo dài với mục đích rèn tính tự lập.
Ở giai đoạn này, sự hiện diện ổn định của bố mẹ giúp trẻ cảm thấy an toàn khi bắt đầu khám phá thế giới rộng lớn hơn.
Ảnh: sưu tầm
Khoảng 8–9 tháng tuổi, nhiều trẻ bắt đầu chủ động khám phá đồ vật và thể hiện sự tò mò rõ rệt. Con có thể thích cầm, lật, gõ, chuyển đồ vật từ tay này sang tay kia hoặc tìm kiếm món đồ chơi vừa bị che khuất.
Trẻ cũng dần nhận biết người quen và người lạ rõ hơn. Một số bé có thể bám bố mẹ, dè dặt khi gặp người mới hoặc phản ứng mạnh khi bị lấy mất món đồ yêu thích.
Bố mẹ nên làm gì?
Cho con chơi các trò tìm đồ vật được giấu một phần hoặc phân biệt đồ vật đơn giản.
Sử dụng sách tranh, đồ chơi có hình dạng và chất liệu an toàn để con khám phá.
Gọi tên đồ vật và mô tả hành động khi chơi cùng trẻ.
Tạo môi trường vui chơi an toàn, loại bỏ những vật nhỏ dễ gây hóc hoặc đồ vật có cạnh sắc.
Tôn trọng cảm xúc của trẻ khi con chưa sẵn sàng tiếp xúc với người lạ.
Bố mẹ có thể cùng con chơi trò tìm đồ chơi dưới một chiếc khăn, xếp các khối lớn hoặc lật từng trang sách tranh. Hãy để con chủ động khám phá trong giới hạn an toàn, thay vì liên tục hướng dẫn hoặc làm thay mọi việc.
Sau giai đoạn 9 tháng, trẻ tiếp tục trải qua nhiều bước phát triển quan trọng. Đây cũng là thời điểm bố mẹ có thể nhận thấy con ngày càng muốn tự làm mọi việc, thể hiện mong muốn rõ ràng hơn và bắt đầu có những phản ứng cảm xúc mạnh mẽ.
Trẻ có thể tập đứng, đi men theo đồ vật, đi độc lập, leo trèo hoặc tự khám phá không gian xung quanh. Khi lớn hơn, con thích tự cầm thìa, lấy đồ chơi và tham gia các hoạt động sinh hoạt đơn giản.
Bố mẹ nên tạo môi trường an toàn, hỗ trợ trẻ luyện tập vận động phù hợp với khả năng. Cần chú ý bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ té ngã, bỏng, điện giật và hóc dị vật.
Trẻ bắt đầu hiểu nhiều từ quen thuộc, sử dụng cử chỉ để giao tiếp và dần nói được những từ đơn giản. Khi gần 2 tuổi, nhiều bé có thể nói thêm từ mới, kết hợp từ và hiểu những yêu cầu đơn giản.
Bố mẹ nên thường xuyên trò chuyện, đọc sách tranh, gọi tên đồ vật và kiên nhẫn chờ con phản hồi. Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với màn hình thay cho tương tác trực tiếp.
Trẻ bắt đầu thể hiện rõ mong muốn của mình. Con có thể muốn tự ăn, tự chọn đồ chơi hoặc phản đối khi bố mẹ ngăn cản một hoạt động yêu thích.
Đôi khi trẻ khóc, ăn vạ hoặc tức giận vì chưa biết cách diễn đạt cảm xúc bằng lời nói.
Bố mẹ nên:
Gọi tên cảm xúc của con bằng những từ đơn giản như vui, buồn, giận, sợ.
Đặt ra giới hạn rõ ràng nhưng nhẹ nhàng và nhất quán.
Cho trẻ lựa chọn giữa hai phương án phù hợp.
Khuyến khích con tự làm những việc vừa sức.
Ôm ấp và trấn an khi con mất bình tĩnh, đồng thời hướng dẫn cách thể hiện cảm xúc phù hợp.
Đây là giai đoạn trẻ học cách tự chủ, vì vậy bố mẹ cần kiên nhẫn đồng hành thay vì chỉ yêu cầu con phải nghe lời ngay lập tức.
Dù trẻ đang ở tuần thứ 5 hay đã gần 2 tuổi, điều quan trọng nhất vẫn là sự quan sát và đáp ứng phù hợp từ người chăm sóc.
Bố mẹ có thể áp dụng một số nguyên tắc sau:
1. Quan sát tín hiệu của trẻ: Chú ý những thay đổi về giấc ngủ, bú ăn, vận động, cảm xúc và cách trẻ tương tác với mọi người.
2. Duy trì nhịp sinh hoạt phù hợp: Trẻ cần thời gian ăn, ngủ, vui chơi và nghỉ ngơi tương đối ổn định. Không nên áp đặt lịch cứng nhắc nếu trẻ có nhu cầu khác biệt.
3. Tương tác trực tiếp mỗi ngày: Trò chuyện, hát, đọc sách tranh, chơi ú òa và cùng con khám phá đồ vật là những hoạt động đơn giản nhưng có giá trị.
4. Không kích thích trẻ quá mức: Không cần liên tục bật nhạc, đưa đồ chơi hoặc tạo âm thanh để thu hút con. Hãy cho trẻ thời gian quan sát và nghỉ ngơi.
5. Tôn trọng tốc độ phát triển riêng: Không so sánh con với trẻ khác hoặc lo lắng chỉ vì con chưa đạt một kỹ năng ở đúng tuần được nhắc đến trong các tài liệu tham khảo.
6. Chăm sóc sức khỏe của bố mẹ: Việc trẻ quấy khóc, ngủ không ổn định có thể khiến người chăm sóc kiệt sức. Hãy chia sẻ việc chăm con với người thân và nghỉ ngơi khi có thể.
Không nên quy mọi biểu hiện quấy khóc, bỏ bú, khó ngủ hoặc thay đổi hành vi của trẻ cho “tuần khủng hoảng”. Những dấu hiệu này đôi khi có thể liên quan đến bệnh lý hoặc vấn đề sức khỏe cần được kiểm tra.
Bố mẹ nên đưa trẻ đi khám khi nhận thấy:
Trẻ bú kém rõ rệt, bỏ bú hoặc có dấu hiệu mất nước.
Trẻ sốt, khó thở, nôn ói nhiều hoặc có biểu hiện đau đớn bất thường.
Trẻ li bì, khó đánh thức, co giật hoặc phản ứng kém.
Trẻ ít tương tác hoặc có biểu hiện khác thường kéo dài.
Trẻ mất đi kỹ năng đã từng làm được, chẳng hạn trước đây biết lẫy hoặc biết bập bẹ nhưng sau đó không còn thực hiện.
Bố mẹ nhận thấy con không đạt các mốc phát triển phù hợp hoặc có bất kỳ lo ngại nào về khả năng vận động, giao tiếp và nhận thức.
Đặc biệt, nếu trẻ khó thở, co giật, tím tái, li bì bất thường hoặc khó đánh thức, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.
Theo dõi các mốc phát triển là cách giúp bố mẹ nhận biết sớm những vấn đề có thể xảy ra, nhưng không thay thế việc thăm khám và sàng lọc phát triển bởi nhân viên y tế.
Những thay đổi trong năm đầu đời và giai đoạn từ 1–2 tuổi là một phần tự nhiên của hành trình trưởng thành. Trẻ có thể có những ngày quấy khóc, bám mẹ, ngủ không ngon hoặc trở nên tò mò và hiếu động hơn khi học được kỹ năng mới.
Thay vì quá lo lắng về từng mốc tuần khủng hoảng, bố mẹ hãy quan sát con, đáp ứng nhu cầu phù hợp và tạo môi trường an toàn để trẻ khám phá. Mỗi em bé có tốc độ phát triển riêng, vì vậy sự kiên nhẫn, yêu thương và đồng hành nhất quán mới là điều quan trọng nhất.
Con không cần bố mẹ phải hoàn hảo, con cần những người lớn đủ kiên nhẫn để lắng nghe, thấu hiểu và cùng con lớn lên mỗi ngày.
