Mã xác thực đã gửi đến ZALO của số điện thoại:
Mỗi đứa trẻ đều cần cảm nhận rằng mình được yêu thương, lắng nghe và ghi nhận. Tuy nhiên, đôi khi vì muốn động viên con, cha mẹ lại tập trung quá nhiều vào điểm số, thành tích hoặc những lời khen như “Con giỏi nhất”, “Con hơn tất cả các bạn”. Nếu chỉ được công nhận khi làm tốt hoặc đạt kết quả nổi bật, trẻ có thể dần nghĩ rằng giá trị của mình phụ thuộc vào việc có luôn thành công hay không.
Công nhận con đúng cách không có nghĩa là khen con mọi lúc hay đồng ý với tất cả những gì con làm. Đó là khi cha mẹ giúp con nhận ra nỗ lực của mình có giá trị, cảm xúc của mình được tôn trọng và bản thân có những điểm mạnh riêng. Đồng thời, trẻ vẫn cần học cách chấp nhận sai sót, tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm với hành vi của mình.
Vậy cha mẹ nên công nhận con như thế nào để trẻ tự tin mà không trở nên kiêu ngạo? Dưới đây là 5 cách đơn giản có thể áp dụng mỗi ngày.
Mẹ tham khảo thêm:
Khi con đạt điểm cao, hoàn thành một bức tranh đẹp hoặc giành chiến thắng trong một trò chơi, cha mẹ thường dễ dàng dành lời khen. Nhưng khi con đã cố gắng mà kết quả chưa như mong đợi, sự ghi nhận của cha mẹ cũng quan trọng không kém.
Thay vì chỉ nói “Con giỏi quá!” khi con làm đúng, cha mẹ có thể chỉ ra điều con đã làm để đạt được kết quả đó. Chẳng hạn: “Mẹ thấy con đã thử lại nhiều lần để hoàn thành bài toán này”, “Con đã dành thời gian luyện tập nên hôm nay chơi tốt hơn rồi” hoặc “Dù bài này khó, con vẫn kiên trì tìm cách giải quyết”.
Những lời ghi nhận cụ thể giúp trẻ hiểu rằng tiến bộ đến từ quá trình học hỏi và rèn luyện, chứ không chỉ từ khả năng bẩm sinh. Khi gặp thất bại, con cũng có thêm động lực để thử lại thay vì nghĩ rằng mình không đủ giỏi.
Cha mẹ không cần phủ nhận kết quả hoặc giả vờ rằng mọi nỗ lực đều thành công. Nếu con chưa hoàn thành mục tiêu, hãy cùng con nhìn lại điều đã làm được và tìm cách cải thiện. Điều quan trọng là trẻ biết mình vẫn được tôn trọng ngay cả khi chưa đạt thành tích mong muốn.
Trẻ cũng có những cảm xúc phức tạp như buồn bã, thất vọng, ghen tị, tức giận hoặc lo lắng. Tuy nhiên, vì chưa có nhiều kinh nghiệm và kỹ năng diễn đạt, con có thể chưa biết cách gọi tên cảm xúc hoặc phản ứng phù hợp khi cảm thấy khó chịu.
Trong những lúc này, cha mẹ có thể giúp con nhận diện cảm xúc bằng những câu nói như: “Mẹ thấy con đang buồn vì không được chọn vào đội chơi”, “Con đã rất mong chờ điều đó nên bây giờ thất vọng là điều dễ hiểu” hoặc “Mẹ hiểu con đang tức giận, mình cùng tìm cách giải quyết nhé”.
Công nhận cảm xúc không có nghĩa là cha mẹ đồng ý với mọi hành vi xuất phát từ cảm xúc ấy. Trẻ có quyền tức giận nhưng không được đánh người; trẻ có thể thất vọng nhưng vẫn cần học cách ứng xử phù hợp. Cha mẹ có thể vừa thừa nhận cảm xúc, vừa đặt giới hạn rõ ràng cho hành vi.
Khi cảm thấy được lắng nghe thay vì bị chê trách, trẻ có cơ hội học cách hiểu bản thân, diễn đạt nhu cầu và điều chỉnh cảm xúc tốt hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để con xây dựng sự tự tin trong các mối quan hệ.
Mỗi đứa trẻ có một nhịp độ phát triển, sở thích và thế mạnh khác nhau. Có bé nổi bật trong học tập, có bé giàu trí tưởng tượng, khéo tay, kiên nhẫn, giỏi vận động hoặc biết quan tâm đến cảm xúc của mọi người.
Nếu cha mẹ thường xuyên nói “Sao con không giỏi như bạn?”, “Nhìn anh chị mà học hỏi” hoặc chỉ ghi nhận những thành tích dễ so sánh, trẻ có thể cảm thấy mình luôn phải cạnh tranh để được công nhận. Ngược lại, khi cha mẹ chú ý đến những điểm mạnh riêng, con có cơ hội hiểu rằng mình có giá trị mà không cần trở thành bản sao của người khác.
Cha mẹ có thể nói: “Con rất kiên nhẫn khi lắp mô hình này”, “Mẹ thích cách con nghĩ ra một câu chuyện mới” hoặc “Mẹ thấy con đã chủ động giúp em khi em gặp khó khăn”. Những lời ghi nhận cụ thể như vậy giúp trẻ hiểu mình đang làm tốt điều gì.
Điều này không có nghĩa là cha mẹ bỏ qua những kỹ năng con cần cải thiện. Thay vì gắn nhãn “Con không giỏi toán”, hãy giúp con nhận ra một kỹ năng cụ thể cần luyện tập và tạo cơ hội để con tiến bộ. Mục tiêu là giúp trẻ hiểu điểm mạnh của mình, đồng thời vẫn cởi mở với việc học hỏi những điều mới.
Một đứa trẻ tự tin không phải là đứa trẻ luôn đúng, luôn chiến thắng hay không bao giờ mắc lỗi. Sự tự tin bền vững còn đến từ việc trẻ hiểu rằng một sai lầm không quyết định toàn bộ giá trị của bản thân.
Khi con làm đổ nước, quên cất đồ chơi hoặc mắc lỗi trong bài tập, cha mẹ có thể tập trung vào cách khắc phục thay vì chỉ trích con. Ví dụ: “Nước đổ ra rồi, mình cùng lau nhé. Lần sau con thử đặt cốc xa mép bàn hơn” hoặc “Bài này con làm chưa đúng, nhưng mình có thể xem lại từng bước để tìm chỗ cần sửa”.
Nếu con biết nhận lỗi, xin lỗi hoặc chủ động sửa chữa hậu quả, cha mẹ cũng nên ghi nhận những hành động đó: “Mẹ cảm ơn vì con đã nói thật”, “Con đã chủ động dọn lại đồ chơi, đó là cách chịu trách nhiệm rất tốt”.
Cách phản hồi này giúp trẻ hiểu rằng mắc lỗi là một phần của quá trình học hỏi, nhưng mỗi người vẫn cần chịu trách nhiệm với hành động của mình. Trẻ không cần che giấu sai sót chỉ để giữ hình ảnh “con ngoan” trong mắt cha mẹ.
Ảnh: Internet
Trẻ cần được hướng dẫn và điều chỉnh hành vi, nhưng cũng cần biết rằng tình yêu thương của cha mẹ không phải phần thưởng chỉ dành cho những lúc con ngoan, đạt điểm cao hoặc làm đúng mọi yêu cầu.
Cha mẹ có thể thể hiện điều này bằng những hành động rất đời thường: dành thời gian nghe con kể chuyện, ôm con khi con cần được an ủi, trò chuyện trước giờ ngủ hoặc nói rằng mình yêu con ngay cả khi hôm nay con mắc lỗi.
Chẳng hạn, khi con thất bại trong một cuộc thi, cha mẹ có thể nói: “Mẹ biết con đang buồn vì kết quả chưa như mong đợi. Mẹ vẫn luôn yêu con. Khi nào con sẵn sàng, mình cùng xem có thể học được điều gì từ trải nghiệm này”.
Tình yêu thương vô điều kiện không đồng nghĩa với việc cha mẹ chấp nhận mọi hành vi. Cha mẹ vẫn có thể không đồng ý với việc con nói dối, đánh bạn hoặc vi phạm quy tắc. Điều cần phân biệt là hành vi cần được điều chỉnh, còn phẩm giá và giá trị của trẻ vẫn được tôn trọng.
Khi không phải liên tục chứng minh mình xứng đáng được yêu thương, trẻ có thể cảm thấy an toàn hơn để thử nghiệm, thừa nhận sai lầm và phát triển bản thân.
Công nhận đúng cách không khiến trẻ mặc nhiên trở nên kiêu ngạo. Điều quan trọng là cha mẹ ghi nhận một cách chân thành, cụ thể và cân bằng, đồng thời giúp trẻ hiểu rằng ai cũng có điểm mạnh, điểm cần cải thiện và đều xứng đáng được tôn trọng.
Cha mẹ nên hạn chế những lời khen phóng đại như “Con giỏi nhất thế giới” hoặc “Con luôn đúng”. Thay vào đó, hãy mô tả điều mình thực sự quan sát được: “Con đã chuẩn bị rất kỹ cho bài thuyết trình”, “Con biết nhường lượt cho bạn” hoặc “Con đã bình tĩnh hơn khi gặp khó khăn hôm nay”.
Bên cạnh đó, hãy làm gương trong cách tiếp nhận lời khen, thừa nhận sai lầm và tôn trọng người khác. Khi con đạt thành tích tốt, cha mẹ có thể cùng con vui mừng nhưng cũng khuyến khích con ghi nhận sự hỗ trợ từ thầy cô, bạn bè và những người đã đồng hành.
Đừng quên dạy con rằng tự tin không có nghĩa là nghĩ mình hơn người khác. Tự tin là biết mình có khả năng học hỏi, dám thử điều mới và có thể cải thiện khi chưa làm tốt; còn sự tôn trọng giúp con hiểu rằng người khác cũng có giá trị và thế mạnh riêng.
Ảnh: Internet
Công nhận con đúng cách không nằm ở số lượng lời khen cha mẹ dành cho trẻ, mà ở việc con có hiểu được điều mình đã làm tốt, cảm xúc của mình có ý nghĩa và bản thân luôn được tôn trọng hay không.
Từ việc ghi nhận nỗ lực, lắng nghe cảm xúc, tôn trọng điểm mạnh riêng đến đồng hành khi con mắc lỗi và thể hiện tình yêu thương không phụ thuộc vào thành tích, cha mẹ có thể giúp con xây dựng sự tự tin từ những trải nghiệm hằng ngày.
Trẻ không cần phải luôn giỏi nhất mới có thể tự hào về bản thân. Khi được công nhận chân thành và được hướng dẫn cách tôn trọng người khác, con có cơ hội lớn lên với sự tự tin, tinh thần cầu tiến và khả năng nhìn nhận bản thân một cách lành mạnh.
